ΑΙΓΙΝΑ-ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ

TOΠΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ,

ΟΜΑΔΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ - ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΙΓΙΝΑΣ   

ΜΑΙΟΣ 1996

Όλοι δεχόμαστε πως κάθε εργασία που φέρει την υπογραφή των νέων ανθρώπων είναι δημιουργική και δεν μπορεί παρά να χαίρει της εκτιμήσεως μας. Έτσι λοιπόν κι εμείς, ως μαθητές του Καποδιστριακού - Γενικού Λυκείου Αίγινας πήραμε την πρωτοβουλία να κάνουμε γνωστή σε όλους την τοπική μας ιστορία. Αλήθεια, πόσοι από εμάς την γνωρίζουμε;

Κι όμως, είναι πολύ σημαντικό να έχουμε γνώση της ιστορίας του τόπου μας διότι διαφορετικά χάνουμε την ταυτότητα μας και βαδίζουμε σ' ένα υποτιθέμενο γνωστό αλλά ουσιαστικά άγνωστο κόσμο. Μόνο αν γνωρίσουμε καλά το νησί μας, θα μπορέσουμε να ευαισθητοποιηθούμε γι' αυτό, να το αγαπήσουμε αληθινά και να εργαστούμε όλοι μας για την καλύτερη-δυνατή ανάπτυξή του. Η πνευματική καλλιέργεια ενός ανθρώπου δεν είναι κάτι που αιωρείται ή που αποκτάται σε μια τυχαία στιγμή αλλά έχει κάποιες βάσεις. Οι βάσεις αυτές λοιπόν είναι η καλή γνώση της τοπικής μας ιστορίας. Άλλωστε μ' αυτές τις γνώσεις μας θα μπορούμε να διασώσουμε και να φυλάξουμε την ιστορική και αρχιτεκτονική μας κληρονομιά. Καθώς υπάρχει ένας ολόκληρος κόσμος κρυμμένος πίσω από τις πέτρες κατ πίσω από τις σελίδες ορισμένων βιβλίων.

Στην εργασία μας αυτή λοιπόν, στηριχτήκαμε πάνω σε στοιχεία που ήδη έχουν γίνει γνωστά από μελέτες σημαντικών προσώπων που ζουν στην Αίγινα αλλά και στις δικές μας δυνάμεις, στις δικές Μας προσπάθειες να φανερώσουμε το μεγαλείο, και την ομορφιά του νησιού μας. Εξάλλου, η μάθηση δεν είναι αποστήθιση διαφόρων εννοιών αλλά και έρευνα. Έρευνα που οδηγεί στην ανακάλυψη καινούργιων πραγμάτων και νέων ιδεών. Καλά αποτελέσματα όμως θα υπάρξουν μόνο με την άμεση συνεργασία εκπαιδευτικών και μαθητών και με την ανταλλαγή γνώσεων. Τελικά θα πρέπει να διαλυθεί ο μύθος που θεωρεί τους νέους του σήμερα ανεύθυνους και χωρίς θέληση για εργασία και δημιουργία.

Κι εμείς αποδείξαμε ότι με τη θέληση όλα είναι δυνατά. Καταβάλαμε μεγάλες προσπάθειες που διήρκεσαν μια ολόκληρη σχολική χρονιά για να συγκεντρωθούν όλα εκείνα τα στοιχεία που σε λίγο θ' ακούσετε. Η ομάδα της τοπικής ιστορίας στηρίχθηκε αρχικά στα διάφορα βιβλία που έχουν ως θέμα τους την Αίγινα π.χ. τα βιβλία της κας Κουλικούρδη. Η βιβλιογραφία λοιπόν, μας στήριξε στα πρώτα μας βήματα. Στη συνέχεια άρχισε η έρευνα για κάποιες επιστολές ιστορικού περιεχομένου και για κάποια άλλα κείμενα που θα έριχναν φως στις προσπάθειες μας. Φυσικά, δεν έλειψαν και οι συζητήσεις με τοπικούς φορείς, αρχιτέκτονες και ιστορικούς, απ' τους οποίους πήραμε πολλά στοιχεία για να συνεχίσουμε το έργο μας.

θα μπορούσαμε επίσης να πούμε, ότι ήταν μια απ' τις σπάνιες φορές που εμείς ως μαθητές λειτουργήσαμε ομαδικά με ανταλλαγές πληροφοριών και απόψεων, με τακτικές συναντήσεις καθώς και με ορισμένες συγκρούσεις που ενδεχομένως υπήρξαν. Σαν μια μικρή δημοσιογραφική ομάδα "ξεχυθήκαμε" στους δρόμους της Αίγινας, φωτογραφήσαμε τα ιστορικού ενδιαφέροντος κτίρια και πραγματικά απολαύσαμε κι εμείς οι ίδιοι τις ομορφιές του νησιού μας. Καθένας έδωσε ολόκληρο τον εαυτό του γι' αυτή την εργασία. Άλλος ασχολήθηκε με το σχέδιο, άλλος με τη φωτογράφηση και κάποιοι άλλοι με την οργάνωση θεατρικής ομάδας η οποία στηριζόμενη σε κάποιες επιστολές της Καποδιστριακής εποχής, δημιούργησε τους διαλόγους, σκηνοθέτησε κι ερμήνευσε ένα μέρος της ζωής και του έργου του Ιωάννη Καποδίστρια,

Τα επιμέρους θέματα με τα οποία ασχοληθήκαμε έχουν σχέση με την τοπική ιστορία της Αίγινας την εποχή του Καποδίστρια και την επαναστατική περίοδο. Η συμμετοχή της Αίγινας στην Ελληνική επανάσταση ήταν σημαντική και γι' αυτό άλλωστε εργαστήκαμε πάνω σ'αυτό το θέμα με μεγάλο ζήλο. Ο Καποδίστριας και η παραμονή του στην Αίγινα ήταν επίσης ένα άλλο θέμα με το οποίο ασχοληθήκαμε καθώς και με την οικονομία, την παραγωγή, την τυπογραφία και την δημογραφία κατά την Καποδιστριακή εποχή. Στη συνέχεια επικεντρώσαμε το ενδιαφέρον μας στην Λειτουργία του Καποδιστριακού ορφανοτροφείου και διδακτηρίου, στην εκπαιδευτική πολιτική του Καποδίστρια καθώς και στην αρχιτεκτονική του νησιού και τον εντοπισμό των κτισμάτων.

Σίγουρα, η συμμετοχή μας στην ομάδα αυτή δεν μας προσέφερε μόνο γνώσεις. Όλοι μας αισθανόμαστε περήφανοι γι' αυτή την προσπάθεια μας και όλοι πιστεύουμε ότι η χρονιά που πέρασε μας άφησε πάρα πολλές χρήσιμες εμπειρίες. Το να συνυπάρχεις σε μια ομάδα δεν είναι ιδιαίτερα εύκολο, εμείς όμως που το ζήσαμε, αναγνωρίζουμε πλέον την αξία της ομαδικότητας.

Ελπίζουμε ν' αναγνωρίσετε κι εσείς την προσπάθειά μας.

Οι επαναστατικές κινήσεις στην Αίγινα στις αρχές της επαναστάσεως και μετά το 1821

(οργάνωση - πρόσωπα - πρωτεργάτες - γεγονότα - σχέσεις με άλλα κέντρα κ.α.)

Αναφορά δράσης του πλοίου "Αλέξανδρος" του Χατζή Αλεξανδρή (βιβλίο κας Γ. Κουλικούρδη)

Κατά την επανάσταση του 1821 η Αίγινα εξαιτίας της σημαντικής της γεωγραφικής θέσης έπαιξε έναν πολύπλευρο ρόλο. Στάθηκε ο συγκοινωνιακός κόμβος ανάμεσα σε Αττική, Πελοπόννησο και Κυκλάδες. Σε μια εποχή που οι δρόμοι της στεριάς ήταν κλειστοί κι επικίνδυνοι, η μεταφορά στρατευμάτων κι εφοδίων γινόταν απ' το θαλασσινό δρόμο του Σαρωνικού, που ήταν συντομότερος κι ασφαλέστερος με πέρασμα πάντα την Αίγινα, η οποία μ' αυτόν τον τρόπο έγινε βάση ανεφοδιασμού και μεταφορών, ιδίως στα 1826 και 1827, οπότε το νησί στάθηκε το κέντρο για την οργάνωση και την ενίσχυση των επιχειρήσεων στην Αττική και αργότερα στη Δυτική Στερεά Ελλάδα.

Εξαιτίας της γεωγραφικής της θέσης και της κάλυψης της από τους στόλους της Ύδρας, των Σπετσών, αργότερα και των Ψαρών, έγινε η Αίγινα απ' την αρχή της επανάστασης, καταφύγιο χιλιάδων προσφύγων από όλες τις άλλες ελληνικές περιοχές.

Μετά την καταστροφή των Ψαρών (1825) εγκαταστάθηκε στην Αίγινα η επιτροπή και το μεγαλύτερο μέρος των Ψαριανών. Η Αίγινα έγινε έτσι το κέντρο της πολιτικής, εμπορικής και πολεμικής τους δράσης και η βάση του στόλου τους.

Η Αίγινα έγινε ακόμα το κέντρο των ευρωπαϊκών επεμβάσεων και ανταγωνισμών, ιδίως μετά την εγκατάσταση της ελληνικής κυβέρνησης. Στο μεγάλο όρμο του Μαραθώνα αγκυροβολούσαν τα ευρωπαϊκά εμπορικά και πολεμικά πλοία. Κάποιοι φιλικοί ταξίδευαν εκεί για εμπόριο και για προπαγάνδα.

Το λιμάνι της Αίγινας στις αρχές του αιώνα μας. (Φωτογραφία από το αρχείο του Δημήτρη Μωραίτη).

Στην επανάσταση πήραν μέρος πολλοί Αιγινήτες. Πολέμησαν στο Χάνι της Γραβιάς, στη μάχη του Αγινορίου, στο Φάληρο, βοήθησαν στον ανεφοδιασμό της Ακρόπολης με το Φαβιέρο καθώς και το Μοναστήρι της Χρυσολεόντισσας συμμετείχε δίνοντας πολλά χρήματα και τρόφιμα για τον αγώνα.

Η οικονομική άνθιση που παρουσίασε η Αίγινα στις παραμονές του ξεσηκωμού του 1821 είναι ένα φαινόμενο, το οποίο παρατηρήθηκε και στα άλλα νησιά, όπως στην Ύδρα, στον Πόρο, στις Σπέτσες, στα Ψαρά κ.α. Το αποτέλεσμα ήταν να βρεθούν όλα τα νησιά αυτά, κατά την έκρηξη της επανάστασης μ' έναν αξιόλογο και αξιόμαχο στόλο, (ο οποίος, όταν χρειάστηκε μετατράπηκε σε δραστικό πολεμικό όπλο κατά των τυράννων κι έπαιξε αποφασιστικό ρόλο στη νικηφόρο έκβαση του κατά θάλασσα πολέμου.

Κατά τον Α. Λιγνό, που με πολλή εμβρύθεια και ιδιαίτερη προσοχή, μελέτησε τη συνεισφορά των νησιών του Αργοσαρωνικού στον αγώνα, η Αίγινα στις παραμονές του 1821 διέθετε 68 σκάφη.

Στις 23 Μαρτίου 1821 η Αίγινα επαναστάτησε εναντίον των Τούρκων συγχρόνως με τον Πόρο και τη Σαλαμίνα, ακολουθώντας το Παράδειγμα των Σπετσών.

Ο προύχοντας της Αίγινας Μάρκελλος έστειλε στην Κάρυστο ένα πολεμικό βρίκι με το οποίο οι Αιγινήτες άρπαξαν μερικά τηλεβόλα από την παραλία της Καρύστου κι επέστρεψαν στο νησί τους. Αυτά τα τηλεβόλα χρησιμοποιήθηκαν στην πολιορκία του Ακροκορίνθου. Αρχηγοί της Αίγινας εκείνη την εποχή ήταν ο Σπύρος Μάρκελλος και ο Γιώργος Λογιωτατίδης, οι οποίοι συγκροτούσαν το στρατό τους με δικά τους έξοδα.

Στη μάχη του Φαλήρου, αρχηγοί των Αιγινητών πολεμιστών, ήταν τ' αδέλφια Τσελεπή, οι οποίοι αιχμαλωτίστηκαν απ' τους Τούρκους. Κατά τον ανεφοδιασμό της Ακρόπολης της Αθήνας απ' το Φαβιέρο, οι Αιγινήτες πολέμησαν κάτω απ' τους αρχηγούς τους Κώστα Λιούργο, Μούρτζη και Λαλαούνη. 

Στην Κόρινθο οι Αιγινήτες τάχθηκαν στις διαταγές του Αναγνώστη Πετιμεζά και άλλοι υπό τον Δ. Υψηλάντη και εξεστράτευσαν στο μοναστήρι της Φανερωμένης κι εναντίον των πασάδων Ομέρ Βρυώνη και Μεχμέτ, που το 1821 είχαν εισβάλλει στην Α. Ελλάδα. Τον επόμενο χρόνο, 1826 - 28 Ιουλίου βοήθησαν και οι Αιγινήτες στην καταστροφή της δεύτερης φάλαγγας του Δράμαλη στη νικηφόρα μάχη του Αγινορίου και των Δερβενακίων. Σε αυτή τη μάχη διακρίθηκαν οι Αιγινήτες Λαλαουνης, Κάτσας, Σώρρος, Μούρτζινος, Λυκούρης, οι αδελφοί Καρύδη (Τσελέπηδες) και πολλοί άλλοι.

Μετά οι Αιγινήτες πήραν μέρος στη μάχη της Αγ. Μαρίνας και της Στυλίδας υπό τις διαταγές του Νικηταρά, ενώ στη μάχη στο Αγινόρι πολέμησαν με αρχηγό το Γεώργιο Λύκο.

Αιγηνήτες πολέμησαν ακόμη, παίρνοντας μέρος στην εκστρατεία της Αθήνας, το 1826, στο πλευρό του αρχιστράτηγου Καραϊσκάκη στην οποία διακρίθηκαν. Στην άτυχη μάχη του Ανάλατου, ανάμεσα στους αιχμαλώτους περιλαμβανόταν κι ο Αιγινήτης Τσελεπής που εκτελέστηκε μαζί με όλους τους αιχμαλώτους μετά από διαταγή του Κουταχή.

Στις 21 Δεκεμβρίου του 1826 ο Κέιντεκ έφτασε στην Αίγινα και αφού επισκέπτηκε την εκεί βουλή σε συνεδρία, προσπάθησε, χωρίς επιτυχία, να πληροφορηθεί τι κεφάλαια, χρειάζονταν οι Έλληνες για να ιδρυθεί τακτικός στρατός.

Ακόμα η Αίγινα στις διάφορες κρίσιμες ιστορικές φάσεις του τόπου μας, χρησίμευε ως καταφύγιο του άμαχου πληθυσμού.

Στα χρόνια της επανάστασης του 21, η Αίγινα έγινε τόπος συγκέντρωσης πλουσίων οικογενειών, πολιτικών, στρατιωτικών και πνευματικών προσωπικοτήτων.

Κατά την περίοδο 1821 με 1828 κατοικούσαν την Αίγινα οικογένειες: Ζαχαρίτσα, Καλιφρονά, Χαλκοκονδύλη, οι Φίλιππος Ιωάννου, Σπυρίδων Τρικούπης, Χρ. Κλωνάρης, Μάρκος Δραγούμης, οι αδελφοί Νικήτας και Παναγιώτης Σπακόπουλοι, ο Ικέσιος, ο Βενιαμίν Λέσβιος, ο Μαυροκορδάτος, ο Πετρόμπεης, ο Κανάρης, ο Γεώργιος Φίνλεϋ και πολλοί άλλοι.

Επίσης η Αίγινα δέχτηκε ομαδικά το 1824, τη μεγάλη κοινότητα των Ψαριανών, μετά το ολοκαύτωμα του νησιού τους. Οι Ψαριανοί συγκρότησαν μια δραστήρια και οικονομικά εύρωστη παροικία. Επίσης καταδίωξαν αποτελεσματικά την πειρατεία και με τα πλοία τους πήραν ενεργά μέρος στον αγώνα.

Άλλοι σημαντικοί Αιγινήτες αγωνιστές είναι οι εξής:

Βελισάριος Αιγινήτης: πολέμησε στην Εύβοια και στην πολιορκία της Άμφισσας το 1824.

Παναγιώτης Αιγινήτης: Πλοίαρχος και ιδιοκτήτης του σκάφους "Ασώματος". Συμμετείχε σε πολλές ναυμαχίες.

Χρήστος Αιγινήτης: Πολέμησε κατά της στρατιάς του Κιουταχή (1826).

Ακόμα φαίνεται πως η πειρατεία άνθιζε στην Αίγινα, στην οποία λειτουργούσε σε πλήρη δράση σημαντικό ορμητήριο των πειρατών. Μάλιστα τον Ιούνιο του 1826, ο Δεριγνύ αποβίβασε στην Αίγινα αιφνιδιαστικά ναυτικά αγήματα και κατάφερε να ξεριζώσει ένα επικίνδυνο άντρο πειρατών, που δρούσε στο νησί.

Η Παλιαχώρα, πρωτεύουσα της Αίγινας από τον 10_ο ως τις αρχές του 19_ου αι μ.Χ.

Στην Παλιαχώρα κατάφευγαν οι Αιγινήτες όταν κινδύνευαν απο τους πειρατές.

Μερικοί από τους Αιγινήτες ναυτικούς που πήραν μέρος στον αγώνα ήταν οι εξής:

Γ. Καλαμαράς, Σ. Γιαννούλης, Μ. Χελιώτης, Στ. Μούρτζης, Στ. Μπόγρης, Ελ. Χελιώτης, Ιωαν. Μουτσάτσος, Δ. Μαυρέας, Θ. Χελιώτης, Δ. Καλαμαράς, Γ. Βέσης, Στ. Ψευτοσταμάτης κ ά.

ΣΠΙΤΙΑ ΟΠΟΥ ΔΙΕΜΕΝΑΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΠΡΟΣΩΠΑ ΤΟΥ ΑΓΩΝΑ.

Σπίτι Σ. Τρικούπη (σήμερα Φλώρου) (φωτ. Γ. Σακκιώτη)

Σ' αυτό το σπίτι ο Σπ. Τρικούπης έγραψε την Ιστορία της Επανάστασης. Και εδώ πέρασε τα παιδικά του χρόνια ο Χαρίλαος Τρικούπης.

Σπίτι Κοντοσταύλου (φωτ. Γ. Σακκιώτη).

Από τα πολυτελέστερα σπίτια της Αίγινας επί Καποδίστρια

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 

Γ. Κουλικούρδη - Σ. Ν. Αλεξίου: ΑΙΓΙΝΑ (Οδηγός για την ιστορία και τα μνημεία της).

Γ. Κουλικούρδη: ΑΙΓΙΝΑ Ι.

Κ. Σταμάτη: ΑΙΓΙΝΑ (Ιστορία - Πολιτισμός}.

Γ. Κουλικούρδη: Ο "Αλέξανδρος" του Χατζή Αλεξανδρή.

Κοττάκη Μaρία - Κουνάδη Μαρία - Κουτσονίκος Νίκος

Η προσωπικότητα του Καποδίστρια

Ο Ιωάννης Καποδίστριας υπήρξε μια από τις μεγαλύτερες μετά απελευθερωτικές μορφές του Αγώνα, ίσως και η μεγαλύτερη. Προικισμένος με έξοχα διανοητικά και πνευματικά χαρίσματα συνέβαλε τα μέγιστα στη διασφάλιση της ελευθερίας και στη διοργάνωση της Ελεύθερης Ελλάδας. Ήταν ένας άνθρωπος με πολλές αρετές που φανερώνονται σε πολλά περιστατικά της ζωής του. Η μετριοπάθεια, η ταπεινοφροσύνη, η ανεξικακία, η συγχωρητικότητα, η ανιδιοτέλεια, η αφιλοχρηματία, η ευψυχία, η καρτερία, η δικαιοσύνη, η γενναιοψυχία, η αυταπάρνηση και η μέχρι θανάτου αυτοθυσία. Ίσως γι' αυτό κάθε φορά που τον καλούσε ο τσάρος για να τον τιμήσει με κάποιο παράσημο ή αξίωμα έκρινε τον εαυτό του ακατάλληλο, ή ότι δεν διέθετε τα απαιτούμενα προσόντα.

Η ζωή της πολυτέλειας και του πλούτου στην οποία ήταν υποχρεωμένος να ζει, οι τιμές και η δόξα, τα παράσημα, άφηναν ασυγκίνητο τον κατά βάθος ασκητικό χαρακτήρα του Καποδίστρια. Κατά τη διάρκεια μάλιστα περιπάτου του στους αγρούς της Κέρκυρας είπε χαρακτηριστικά όταν αντίκρισε ένα αγριολούλουδο: "Βλέπεις φίλε μου αυτό το ταπεινό λουλούδι; Έχει μεγαλύτερη αξία απ' όλα τα παράσημα και τις διακρίσεις που έχω. Η απλότητα και η αγνότητα της ζωής είναι για μένα τα καλύτερα παράσημα. Η εξοχή είναι η τροφός όλων αυτών των αρετών, αλλά οι πόλεις τις αδυνατίζουν και το περιβάλλον των ανακτορικών αυλών τις εξαφανίζει. Ευτυχής εκείνος που μπορεί να καλλιεργεί τον μικρό του αγρό, να αναπαύεται στη σκιά των δένδρων του μικρού του κήπου, να δροσίζεται από την πηγή που αναβλύζει στο μικρό βασίλειό του. Ελπίζω τις τελευταίες ημέρες της ζωής μου να τις περάσω σε ένα τέτοιο κήπο".

Γεννιέται όμως εδώ το ερώτημα. Πώς αυτή η αγνή και ευαίσθητη ψυχή υπήρξε μια τόσο σπουδαία πολιτική μορφή.

Οι αιτίες τις επιτυχίας του ήταν πολλές. Η διαύγεια του νου και η ευστροφία του, αλλά και η ικανότητά του να παίρνει γρήγορες αποφάσεις. Η απόλυτη τιμιότητά του που γεννούσε την εμπιστοσύνη ακόμη και στους αντιπάλους του, η αφοσίωση στο έργο του, η θέλησή του και η ενεργητικότητα του. Άλλωστε μοναδικό εμπόδιο στη σταδιοδρομία του στη Ρωσία, που ήταν ούτως ή άλλως λαμπρή, στάθηκε η ακοίμητη αγάπη του για την πατρίδα. Είχε μέγιστη διπλωματική αλλά όχι και διοικητική πείρα. Ίσως γι' αυτό είχε και αποτυχίες. Ωστόσο είχε ξεκάθαρη συνείδηση της αποτυχίας του και δεν την ονόμαζε τελική.

Στον αγώνα του για την επίτευξη των ιδανικών του ήρθε σε σύγκρουση με τους αγωνιστές που αντιπροσώπευαν ένα διαφορετικό κόσμο. Παρόλα αυτά, σχεδόν μόνος μέσα στον κόσμο το δικό του, λεπτός, φιλάσθενος, αμίλητος με το μελαγχολικό του βλέμμα στημένο σ' ένα μακρινό ιδανικό, συνέχιζε να πορεύεται προς τη θυσία.

Ο Καποδίστριας με τα λιγοστά χρήματα, την κακή κατάσταση της υγείας του, την αγάπη της μελέτης και της μοναξιάς απέφευγε τις κοσμικές εμφανίσεις. Μόνο στον καγκελάριο πήγαινε τις Κυριακές ή στον τσάρο για εργασία. Φιλίες στην Πετρούπολη είχε μόνο ελληνικές οικογένειες καθώς και την οικογένεια Στούρτζα. Τον περισσότερο χρόνο του τον πέρναγε διαβάζοντας διάφορα βιβλία που δανειζόταν. Η υγεία του όμως κλονίσθηκε και οι γιατροί του συνέστησαν να πάει σε άλλες χώρες. Ο ίδιος προτίμησε να πάει στη Βιέννη, όπου συνέχισε την ίδια μοναχική ζωή. Γνωριμίες δεν έκανε παρά μόνο με Ρώσους ή Έλληνες ταξιδιώτες στη Βιέννη. Παρόλη όμως την απλότητά του, ο Ιωάννης Καποδίστριας υπήρξε δημόσιο πρόσωπο.

Ξεκίνησε το δημόσιο βίο του ως έκτακτος επίτροπος της κυβέρνησης στα Νησιά και έπειτα ως υπουργός της εκτελεστικής εργασίας σ' όλους τους κλάδους της διοικήσεως και τελικά ως γραμματέας της επικρατείας των εξωτερικών, των ναυτικών και του εμπορίου.

Οι σχέσεις του με τους Έλληνες της Ηπείρου, της Πελοποννήσου και του Αιγαίου χαρακτηρίζονται από την προσπάθειά του να υπηρετεί ταυτόχρονα την πατρίδα του και την Ρωσία. Βασικός του στόχος ήταν να προφυλάξει τους Έλληνες από τους πειρασμούς της Γαλλικής πολιτικής. Διέγειρε την χριστιανική ψυχή των αρχηγών της Ελλάδας και τα έμφυτα αισθήματά τους, πείθοντάς τους ότι μόνο η Ρωσία ήθελε και μπορούσε να τους βοηθήσει.

Υπό τη διοίκηση του τσάρου απέκτησε μεγάλη δραστηριότητα και η δράση του γραφείου του οδήγησαν πολλούς διπλωμάτες παλαιότερους απ' αυτόν να επιζητούν την θέση του. Οι αντίζηλοί του είχαν μεγαλύτερους βαθμούς από τον Καποδίστρια αλλά ο Αυτοκράτορας προτίμησε τη προθυμία και το ζήλο του. Λόγω της προόδου του γραφείου του, ο τσάρος πιστεύοντας στην αξία και τις ικανότητες του Καποδίστρια του ανέθεσε μεγάλη αποστολή στην Ελβετία. Ο Καποδίστριας όμως εξέφρασε τις αμφιβολίες του για την ικανότητα του να πραγματοποιήσει τόσο σημαντικό έργο. Παρόλα αυτά δέχτηκε την πρόταση του τσάρου. Στην Ελβετία χρειάστηκε να πάρει άμεσες αποφάσεις και μάλιστα παραβίασε τις εντολές του τσάρου. Επιφανειακά οι πράξεις του φάνηκαν λανθασμένες και ο Αυτοκράτορας δυσανασχέτησε. Αργότερα όμως κατάλαβε πως πίσω από την απατηλή αυτή επίφαση ο Καποδίστριας είχε πάρει μια ακόμη έξυπνη διπλωματική πρωτοβουλία.

Λόγω λοιπόν της έξοχης διπλωματικής πορείας του Καποδίστρια ο Αλέξανδρος τον τίμησε με το παράσημο του Αγίου Βλαδημήρου Β' τάξεως. Άλλωστε ο Καποδίστριας και ο τσάρος είχαν τις ίδιες αρχές και συναισθήματα. Αγάπαγαν και οι δυο τη Δημοκρατία και ήθελαν να την σώσουν από το Γαλλικό Δεσποτισμό. Ο έξυπνος αυτός διπλωμάτης εκμεταλλευόμενος έξυπνα την εμπιστοσύνη του τσάρου έθεσε το θέμα της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στον Εύξεινο και άλλα πολλά θέματα για το καλό της Ελλάδας.

Αργότερα ο Καποδίστριας έπρεπε να αποφασίσει αν θα ακολουθήσει τον Ρωσικό στρατό κατά την αποχώρησή του από τα νησιά ή αν θα παραμείνει στην πατρίδα. Προτίμησε το δεύτερο, αλλά εξέφρασε στο τσάρο την παντοτινή αγάπη και σεβασμό στο πρόσωπό του.

Στην Ελλάδα ως κυβερνήτης πλέον, συνάντησε δυσκολίες που κατάφερε να τις ξεπερνάει. Δεχόταν αρνητικές επικρίσεις, παρόλα αυτά ο ίδιος συνήθιζε να λέει: "Ούτε ο φόβος των μηχανορραφιών και των ραδιούργων, ούτε οι συκοφαντικές στήλες των εφημερίδων δεν μπορούν να με αποπροσανατολίσουν από την πορεία που χάραξα στη ζωή μου. Ας λένε και ας γράφουν ό,τι θέλουν. Θα έρθει όμως κάποτε ο καιρός που οι άνθρωποι θα κρίνονται όχι σύμφωνα με όσα λέγονται ή γράφονται για τις πράξεις τους, αλλά από τις ίδιες τις πράξεις τους. Έχοντας αυτή την πίστη ως αξίωμα έζησα στον κόσμο με θεμέλιο αυτές τις πνευματικές αρχές ως τώρα που βρίσκομαι στη δύση της ζωής μου και νιώθω ευχαριστημένος γι' αυτό. Μου είναι αδύνατο να αλλάξω τώρα. Θα συνεχίζω να εκπληρώ πάντοτε το χρέος μου, χωρίς να νοιάζομαι για τον εαυτό μου και ας γίνει ό,τι γίνει".

Πράγματι ο Καποδίστριας προέβλεψε σωστά για μια ακόμη φορά. Σήμερα τον κρίνουμε όλοι εμείς από τις πράξεις του και κατανοούμε τις αποφάσεις του. Νιώθουμε θαυμασμό και απέραντο σεβασμό στο πρόσωπό του και αναγνωρίζουμε το έργο του και τη θυσία του.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Ελένης Κούκου, Ιωάννης Καποδίστριας. Ο άνθρωπος - ο αγωνιστής.

Ιωάννη Καποδίστρια, Απομνημονεύματα.

Μαρία Αντωνίου

Η Αίγινα πρώτη πρωτεύουσα του Νέου Ελληνικού Κράτους

ΜΕΡΟΣ Α'

Για 1000 περίπου χρόνια ήταν έρημη η παραλία, η μοίρα όμως επιφύλασσε στο όμορφο νησί του Σαρωνικού την τιμή να υποδεχτεί τον Κυβερνήτη.

Κληρικοί, δάσκαλοι, ορφανά και χήρες, άνθρωποι κατατρεγμένοι, στρατιωτικοί και πολιτικοί, φτωχοί και πλούσιοι, ασήμαντοι άνθρωποι που πάσχιζαν για ένα κομμάτι ψωμί και προσωπικότητες του αγώνα περίμεναν τον αναμενόμενο Μεσσία.

Στις 11 Νοεμβρίου του 1826 η Αίγινα γίνεται κυβερνητική έδρα, η πρωτεύουσα του νεοσύστατου κράτους. Από εδώ αρχίζει η σύνταξη της νεοελληνικής πολιτείας. Ιδρύεται το πανελλήνιο, διορίζονται υπουργοί, οργανώνονται οι δημόσιες υπηρεσίες και εκδίδονται τα πρώτα διατάγματα του Κυβερνήτη.

Η Αίγινα γίνεται κέντρο διοικητικό, εμπορικά, πνευματικό. Ο πληθυσμός της ολοένα αυξάνεται. Τώρα στην Αίγινα συναντάς ντόπιους, ξένους, Μωραΐτες, Ρουμελιώτες, Νησιώτες αλλά και Μικρασιάτες και Μακεδόνες. Ο Edward Quient υπολογίζει ότι στα 100 άτομα που ζούσαν τότε στην Αίγινα, οι 30 ήταν ντόπιοι και οι 70 πρόσφυγες.

Πολλοί από αυτούς τους πρόσφυγες ζούσαν σε αρχαίους τάφους (θρακιές) ή σε σπηλιές. Οι Αιγινήτες ήταν σε καλύτερη οικονομική κατάσταση. Οι περισσότεροι ζούσαν σε καλύβες όμως υπήρχαν και εκείνοι που είχαν χρήματα για χτίσιμο σπιτιών.

Γενικότερα οι συνθήκες ζωής αυτή την εποχή ήταν άθλιες. Στο σύνολό της, η Αίγινα, ήταν κακοχτισμένη με στενούς δρόμους και εκτός από λίγα μεγάλα σπίτια τα άλλα ήταν καλύβες.

Μια μικρή εξαίρεση ήταν το λιμάνι. Εκεί μπορούσες να δεις σχετικά καλοχτισμένα μαγαζιά όπου έμποροι, πρόσφυγες από όλα τα μέρη της Ελλάδας (κυρίως Χιώτες), πουλούσαν τρόφιμα και είδη πολυτελείας από την Ευρώπη. Υπήρχαν ακόμα μερικά καφενεία, δύο ξενοδοχεία και ένα ζαχαροπλαστείο.

Το 1827 ο Καποδίστριας αναχώρησε για την Αμερική με σκοπό να συγκεντρώσει χρήματα και άλλα εφόδια για την Ελλάδα. Γυρίζει τον Νοέμβριο του 1828 φέροντας μαζί του τρόφιμα, ρούχα και χρήματα που μοιράζει στους πεινασμένους της Αίγινας.

Το 1828 χτίζει το ορφανοτροφείο (η οικοδόμησή του εξασφαλίζει δουλειά σε πολλούς εξαθλιωμένους κατοίκους) το οποίο αρχίζει να λειτουργεί το 1829. Εκεί συγκεντρώνονται 500 περίπου ορφανά που ως τότε ζητιάνευαν ή αλήτευαν.

Το ορφανοτροφείο, τους παρέχει στέγη, τροφή, ένδυση, υπόδηση και εκπαίδευση (γράμματα - πρακτικές τέχνες).

Οι οικονομικές δραστηριότητες των κατοίκων της Αίγινας εκείνη την εποχή χωρίζονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες, σε αυτούς που δούλευαν στη θάλασσα και σε εκείνους που δούλευαν στη στεριά. Η πρώτη κατηγορία ήταν σαφώς μεγαλύτερη.

Όμως τα επαγγέλματα και των δύο κατηγοριών αρκούσαν μόνο για την επιβίωση και όχι για τίποτα παραπάνω.

Εκτός από τα επαγγέλματα της θάλασσας (σφουγγαράδες, ψαράδες) συναντάμε και άλλα όπως αγγειοπλάστης, νερουλάς, ρετσινάς. Οι γυναίκες της εποχής καταγίνονταν με τον αργαλειό και το κοπανέλι.

Το φυστίκι όμως ήταν αυτό που στήριξε την Αίγινα. Για την καλλιέργεια, συλλογή και εξαγωγή του απασχολήθηκε (και εξακολουθεί να ασχολείται) ένα πολύ μεγάλο μέρος του πληθυσμού.

Η κτηνοτροφία ήταν περιορισμένη (λόγω του ότι οι κοινόχρηστοι βοσκότοποι ήταν λίγοι) και έτσι η Αίγινα δεν βοηθήθηκε από αυτήν. Εκείνη την εποχή συναντάμε επίσης λιοτρίβια όπως και ναυπηγεία που και αυτά έπαιξαν πολύ σημαντικό ρόλο.

Η Αίγινα λοιπόν σχεδόν νεκρή δέχεται σαν θείο δώρο την άφιξη του Καποδίστρια και μπαίνει σε μια άλλη εποχή. Η εποχή αυτή τη ζωντανεύει, την τιμάει, την καθιστά πνευματικό κέντρο του κράτους.

Πριν από 160 περίπου χρόνια ο "μαρμαρωμένος Βασιλιάς" ζωντάνεψε για τους Αιγινήτες (και για όλους τους Έλληνες) στο πρόσωπο του Καποδίστρια και ήρθε να τους οδηγήσει στην σύσταση του καινούριου κράτους και στην ανάπτυξη.

Οι Αιγινήτες ήταν ναυπηγοί και πριν από την Ελληνική επανάσταση. Είχαν εκπαιδευτεί στο ναυτικό των Βενετσιάνων και ήταν οι προνομιακοί ναυπηγοί των Τούρκων. Στα 1825 αναφέρεται ότι υπήρχαν καραβομαραγκοί στο νησί, όπως και στη Μύκονο και Σύρα, και τους γύρευε η κυβέρνηση για κατασκευή και επισκευή πυρπολικών. Γενικά κατά την επανάσταση επειδή εγκαταστάθηκαν στην Αίγινα, πολλοί πρόσφυγες ναυτικοί (Ψαριανοί, Γαλαξιδιώτες, Στυλιδιώτες) εντάθηκε η απασχόληση με την ναυπηγική και λειτούργησαν πολλά και μεγάλα ναυπηγεία.

"Παλιότερα η Αίγινα είχε πολλά αμπέλια. 

Τα σταφύλια τα πατούσαν άνθρωποι. 

Στην εποχή μας, τα πατήματα έχουν αχρηστευθεί".

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Κωνσταντόπουλου, Η Αίγινα στα Χρόνια του Καποδίστρια

Γ. Κουλικούρδη, Αίγινα.

Στις 12 Ιανουαρίου τα ελληνικά πλοία, τα προσορμισμένα στο λιμάνι, το ρωσικό πολεμικό "Ελένη", δύο γαλλικά πλοία, μια κορβέττα και η φρεγάτα "Ήρα", όλες οι αρχές του νησιού με επί κεφαλής την Αντικυβερνητική Επιτροπή, όλος ο λαός της Αίγινας υποδέχτηκαν επίσημα τον πρώτο Κυβερνήτη. Η επίσημη έπαρση της ελληνικής σημαίας στην προκυμαία της Αίγινας και "αι πυροβολικαί αντιχαιρήσεις" όλων των πλοίων ελληνικών και ξένων, ήταν μια μεγάλη στιγμή για την Αίγινα, για τη χώρα. Η υποδοχή του Κυβερνήτη είχε ορισθεί στη Μητρόπολη, η οποία τότε χρησίμευε και ως έδρα του Βουλευτηρίου. Εκεί θα ψαλλόταν η επίσημη δοξολογία. Ο Κυβερνήτης προσήλθε περιστοιχιμένος από στρατιωτικούς και υπαλλήλους και ακολουθούμενος από όλο το λαό του νησιού. Η Αντικυβερνητική Επιτροπή τον οδήγησε ν' ανέβει στον "στολισμένον θρονίσκον" που είχαν ετοιμάσει. Ο Καποδίστριας αρνήθηκε, "έμεινεν εις το έδαφος, όρθιος και ασκεπής". Με την άφιξή του ψάλθηκε δοξολογία προς τον Ύψιστο. Μετά τη δοξολογία ο Θεόφιλος Καΐρης εκφώνησε σημαντικό πανηγυρικό λόγο, το περιεχόμενο του οποίου αν και μετά από τόσα χρόνια παραμένει επίκαιρο. Στην αρχή "αφού εχαροποίησε τους συμπατριώτες δια την έλευσιν του Κυβερνήτη, εξέθεσε την δεινήν κατάστασιν, εις την οποίαν έφεραν την πατρίδα αι διχόνοιαι και σκευωρίαι..." και έντεχνα τόνισε στον Καποδίστρια, ότι έπρεπε να κυβερνήσει τη χώρα δημοκρατικά.

Το Καποδιστριακό Ορφανοτροφείο

Ο Καποδίστριας θα ιδρύσει στην Αίγινα το Ορφανοτροφείο για την προστασία των Ελλήνων ορφανών. Η οικοδομή του Ορφανοτροφείου άρχισε Λίγους μήνες μετά την άφιξη του Καποδίστρια στην Αίγινα και τελείωσε τον Ιούνιο του 1829. Στις 8 Οκτωβρίου 1829 πρώτη επέτειο της ναυμαχίας του Ναυαρίνου έγινε πανηγυρικά, μπροστά στον Κολοκοτρώνη, το Πανελλήνιο και τους άλλους επισήμους της εποχής, η κατάθεση του θεμελίου λίθου της εκκλησίας που έγραφε: "Εξ ονόματος του Ελληνικού Έθνους ο Κυβερνήτης της Ελλάδος καθιερώνει τον ναόν τούτον εις τον Σωτήρα της Ελλάδος Θεόν".

Εκτός από την Εκκλησία και ένα Νοσοκομείο, το Ορφανοτροφείο περιελάμβανε και 12 δωμάτια προορισμένα το καθένα για 30 παιδιά.

Στις 9 Μαρτίου 1829 έφεραν τα πρώτα 66 ορφανά που εξαγόρασαν οι Γάλλοι στην Αλεξάνδρεια και τα είχε εγκαταστήσει η Κυβέρνηση ως τότε στη Φανερωμένη, το μετόχι της Χρυσολεόντισσας. Την άλλη μέρα ήρθαν οι 160 ψυχογιοί απ' τον Πόρο. Σε λίγο μαζεύτηκαν 500 παιδιά. Γενικός έφορος του ιδρύματος στην αρχή διορίστηκε ο Βιάροας Καποδίστριας και δεύτερος ο Κερκυραίος λόγιος Λ. Μουστοξύδης.

Στο Ορφανοτροφείο ενσωματώθηκαν τρία αλληλοδιδακτικά "τρεις κλάσεις ελληνικών μαθημάτων" και πολλά χειροτεχνεία (ξυλουργείο, σιδηρουργείο, τυπογραφείο κ.ά.). Στο Ορφανοτροφείο είχε επίσης ενταχθεί και το Πρότυπο σχολειό, απ' όπου θα αποφοιτούσαν δάσκαλοι για τα αλληλοδιδακτικά. Την ίδια χρονιά στην Αίγινα πάλι, ιδρύθηκε και το Κεντρικό σχολείο, του οποίου οι απόφοιτοι θα ακολουθούσαν ανώτερες σπουδές.

Πολύς λόγος έγινε για το αν θα πρέπει να υπάρχουν κατά τη σχολική περίοδο αργίες και διακοπές, γιατί μερικοί υποστήριζαν ότι οι αργίες και οι διακοπές είναι εμπόδιο για την προκοπή των μαθητών. Τελικά ο Κυβερνήτης εξέδωσε στις 16.1.1830 το εξής διάγγελμα σχετικά με τη λειτουργία των αλληλοδιδακτικών, όπου καθορίζονται οι μέρες της σχολικής αργίας.

1) Τα αλληλοδιδακτικά σχολεία της Επικράτειας δεν θα κάνουν μάθημα τις Κυριακές, τις δεσποτικές και θεομητορικές γιορτές των Αγίων.

2) Κατά τις γιορτινές μέρες, μετά τη θεία Λειτουργία οι μαθητές πηγαίνουν σχολείο και αφού γίνει εξήγηση του Ιερού Ευαγγελίου της ημέρας, γίνεται η συνηθισμένη παράδοση.

3) Οι ώρες παράδοσης είναι 9-12 το πρωί και 2-5 το απόγευμα.

4) Τα αλληλοδιδακτικά σχολεία θα έχουν διακοπές από 20 Ιουλίου μέχρι 1η Σεπτεμβρίου. Τις ημέρες των διακοπών εκτός από τις γιορτές γίνεται μάθημα μόνο μέχρι το μεσημέρι.

Η όλη αυτή προσπάθεια και ο αγώνας του Καποδίστρια για την Εκπαίδευση απέδωσε καρπούς και έτσι την 28η Οκτωβρίου 1829 ο Κυβερνήτης με επιστολή του καθιστά γνωστό στον Α. Μουστοξύδη ότι 7 μαθητές από το Κεντρικό Σχολείο αποφοίτησαν και ότι η Κυβέρνηση αποφάσισε να προβιβάσει τους 4 από τους 7. Οι 4 προβιβασθέντες ήταν οι Φραγκίσκος Δασιμίνης, Νικόλαος Φλέγκας, Ιωάννης Σκούφος και Ιωάννης Σώκκας. Αυτοί θα κατατάσσονταν στη Στρατιωτική Σχολή. Η απόφαση αυτή του Καποδίστρια χαρακτηρίστηκε δημοκρατική, γιατί μέχρι τότε στη Στρατιωτική Σχολή κατατάσσονταν παιδιά αριστοκρατών και όχι ορφανά πολέμου. Οι 4 μαθητές εξελίχθηκαν σε μεγάλους αξιωματικούς. Με τον ερχομό του Όθωνα η Στρατιωτική Σχολή ονομάστηκε "Στρατιωτική Σχολή των Ευελπίδων" .

Παρόλες τις επιτυχίες τα σύννεφα δεν άργησαν να φανούν στον ορίζοντα αφού οι μαθητές του Κεντρικού σχολείου αντέδρασαν στα κατά τη γνώμη τους αυστηρά μέτρα του Κυβερνήτη. Έτσι έκαναν αποχή τον Ιανουάριο του 1831 προκαλώντας, σύμφωνα με έκθεση του Μουστοξύδη στον Καποδίστρια, πολλά προβλήματα στους κατοίκους του νησιού. Χαρακτηριστική είναι και η απόφαση του Αστυνόμου προς τον Καποδίστρια: "Οι μαθητές είναι ταραχοποιοί και στασιαστές, κατάσταση η οποία τρομοκρατεί τους κατοίκους της Αίγινας και ιδιαίτερα τους Ψαριανούς, που δεν μπορούν να κάνουν τίποτα και έτσι υπομένουν τα ολέθρια αποτελέσματα. Αίτιο αυτής της κατάστασης είναι ο Γεννάδιος, ο οποίος τις ώρες του μαθήματος του γνωστοποιεί τα δικαιώματα που έχουν με αποτέλεσμα τον ξεσηκωμό των μαθητών".

Ο Κυβερνήτης ένιωσε λύπη όταν έμαθε την απειθαρχία των μαθητών, αφού πριν μερικές μέρες κάθονταν ανάμεσα τους και ένιωθε ανακουφισμένος βλέποντας τις μαθητικές επιδόσεις και την "ευταξία αυτών". Αμέσως διέταξε το Δικαστήριο να εξετάσει τα παράπονα των μαθητών, εναντίον αυτών που θεωρούσαν υβριστική τη συμπεριφορά τους και να δώσει ικανοποίηση κατά τους νομικούς τύπους. Αποδοκίμασε επίσης το κίνημα καθώς και την πρόταση αποβολής των καθηγητών. Έτσι διέταξε να κλεισθεί το σχολείο και οι δάσκαλοι να δίνουν μαθήματα στα σπίτια τους σε όσους μαθητές ενδιαφέρονται. Συγχρόνως συγκρότησε επιτροπή για να διακρίνει τους "ευπειθείς" από τους "απειθείς" και για να καλέσει ενώπιον της τον κάθε μαθητή χωριστά.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

"Η ΑΙΓΙΝΑΙΑ", 1831.

"ΚΗΡΥΞ ΤΗΣ ΑΙΓΙΝΗΣ", 1947.

"ΚΗΡΥΞ ΤΗΣ ΑΙΓΙΝΗΣ", 1948.

"ΚΗΡΥΞ ΤΗΣ ΑΙΓΙΝΗΣ", 1950. 

Αλέξη Δημαρά, Η Μεταρρύθμιση που δεν έγινε Α'.

Στέλλα Βότση — Ευτυχία Καρακατσάνη

Η αλληλοδιδακτική μέθοδος διδασκαλίας

Η αλληλοδιδακτική μέθοδος χρησιμοποιήθηκε από τα μέσα του 17ου αιώνα στην Αγγλία, τελειοποιήθηκε τον 18ο αιώνα στη Γαλλία του Sarazin. Ονομάστηκε έτσι για το λόγο ότι με την καθοδήγηση του δασκάλου χρησιμοποιούνταν οι καλύτεροι μαθητές (οι πρωτόσχολοι) για να διδάσκουν τους υπόλοιπους. Την αλληλοδιδακτική στην Ελλάδα εισήγαγε επίσημα ο Ιωάννης Κοκκώνης στα χρόνια του Καποδίστρια, μεταφράζοντας (1830) τον οδηγό της αλληλοδιδακτικής μεθόδου του Σαραζίνου (Sarazin).

Ο Καποδίστριας ως απεσταλμένος του τσάρου Αλέξανδρου θα συναντηθεί το 1814 με τον φημισμένο Παιδαγωγό Emanuel von Fellenberg. Οι εντυπώσεις που αποκόμισε ο Καποδίστριας τον έκαναν ενθουσιώδη οπαδό του συστήματος του Fellenberg. Ο συνδυασμός Πνευματικής και Χειρωνακτικής εργασίας, η προώθηση της επαγγελματικής εκπαίδευσης στα κατώτερα κοινωνικά στρώματα, αλλά και η προσπάθεια για πνευματική σύμπνοια ανάμεσα στις κοι-νωνικές τάξεις με στόχο την κοινωνική Ειρήνη θα βρουν σύμφωνο τον Καποδίστρια. Ως Κυβερνήτης της Ελλάδας έριξε όλο το βάρος των προσπαθειών του στην επέκταση του πρωτοβάθμιου σχολικού δικτύου σε εθνική κλίμακα. Το ψήφισμα για την παιδεία που εκδόθηκε το 1829 στη διάρκεια της Δ' εθνοσυνέλευσης στο Άργος αναφέρεται ρητά στην προώθηση των αλληλοδιδακτικών σχολείων. Εκτός των άλλων προβλέπει ακόμα τα εξής: Τη σύσταση του λεγόμενου "Γαζοφυλακίου" οι πόροι του οποίου θα προορίζονταν για την οικονομική ενίσχυση των σχολείων, τη σύσταση δευτεροβάθμιων σχολείων τα οποία ονόμαζε "πρότυπα" ή "τυπικά", ενώ παράλληλα διατηρήθηκαν και τα λεγόμενα Ελληνικά σχολεία.

Το ψήφισμα του 1829 δεν εφαρμόστηκε ως προς όλα τα σημεία. Ο ίδιος πάντως πίστευε ότι χωρίς την εξάπλωση της λαϊκής μόρφωσης θα επικρατούσε πάντοτε το "δίκαιο του ισχυρότερου στηριζόμενο εις την αμαθίαν και αποκτήνωσιν του πλήθους". Σύμφωνα με την έκθεση του Ν. Χρυσόγελου, γραμματέα των εκκλησιαστικοί και της δημόσιας εκπαίδευσης, χα λιγοστά σχολεία του αγώνα είχαν αυξηθεί μέχρι το 1831 σε 121, ενώ ο αριθμός των μαθητών σε 9.246 από τους οποίους οι 6.718 φοιτούσαν στα 75 αλληλοδιδακτικά που λειτουργούσαν την περίοδο αυτή στη χώρα. Αναγνωρίζοντας ότι το σύστημα Fellenberg απαιτούσε πολλούς δασκάλους, ειδικές κτιριακές εγκαταστάσεις και ανάλογα οικονομικά μέσα, ο Καποδίστριας υποστήριξε την εισαγωγή της αλληλοδιδακτικής στην Ελλάδα και ασχολήθηκε ιδιαίτερα με το ζήτημα της ενιαίας εφαρμογής της στα σχολεία.

Τον Οκτώβριο του 1829 προχώρησε στην σύσταση τριών ειδικών επιτροπών που θα επιδίδονταν "εις την μετάφρασιν και σύστασιν βιβλίων στοιχειωδών και εις την αναθεώρησιν συγγράμματος ήδη μεταφρασμένων, συντεινόντων προς ομοιόμορφον και τελειότερον οργανισμόν των αλληλοδιδακτικών και τυπικών σχολείων". Μία από τις τρεις επιτροπές και συγκεκριμένα η "Επιτροπή επί της προπαιδείας" έκανε τις απαραίτητες ενέργειες ώστε να συγκεντρώσει όσα εγχειρίδια αναφέρονταν στην οργάνωση των σχολείων και την αλληλοδιδακτική μέθοδο. Τα εγχειρίδια που συγκεντρώθηκαν από την επιτροπή είναι τα εξής:

1) Η ερμηνεία του Κλεόβολου ο οποίος τελικά δεν κατάφερε να την τυπώσει με αποτέλεσμα να περιφέρεται χειρόγραφο από χέρι σε χέρι. Το πρώτο μέρος της ερμηνείας αναφερόταν στο διδακτικό υλικό, στα κατάστιχα που έπρεπε να συμπληρώσουν οι δάσκαλοι και στους κανόνες της σχολικής οργάνωσης. Ενώ στο δεύτερο μέρος της ερμηνείας περιέγραφε τον μηχανισμό των προσταγμάτων με τα οποία οι πρωτόσχολοι καθοδηγούσαν τους μαθητές στη διάρκεια της παράδοσης των μαθημάτων και των ασκήσεων.

2) Η ερμηνεία του Πολίτη: ο οποίος υπήρξε εισηγητής της αλληλοδιδακτικής στα Επτάνησα. Συνέταξε ένα συνοπτικό εγχειρίδιο για τους Επτανήσιους δασκάλους, το οποίο εκδόθηκε στην Κέρκυρα το 1820 με τον τίτλο "Εγχειρίδιον της αλληλοδιδακτικής μεθόδου εις χρήσιν των κατά το Ιόνιον Κράτος παιδαγωγών". Φαίνεται ότι κυκλοφόρησε και αυτό στην Ελλάδα ως χειρόγραφο αντιγραμμένο από το πρωτότυπο διότι, κατά τα λεγόμενα του Κοκκώνη, η επιτροπή μελέτησε το έργο του Πολίτη Βάσει ενός χειρογράφου που δανείστηκε ο ίδιος από κάποιον δάσκαλο στην Αίγινα.

3) Η ερμηνεία του Συνέσιου. Το χειρόγραφο του, το οποίο ήταν και το πρωτότυπο προμήθευσε στην επιτροπή η Γραμματεία Εκπαιδεύσεως. Ο Συνέσιος πραγματευόταν το μάθημα της αριθμητικής με έναν δικό του τρόπο. Παρόλο που αποτελούσε αντιγραφή αντίστοιχων κεφαλαίων της ερμηνείας του Πολίτη. Στο τέλος της Ερμηνείας αφιέρωνε 4-5 σελίδες στις ποινές των μαθητών, τον προβιβασμό τους από την μια κλάση στην άλλη, τα καθήκοντα του θυρωρού του σχολείου. την οικοδομή του σχολείου και παρέθετε δυο υποδείγματα καταλόγων για την πρόσκληση και τον γενικό έλεγχο της προόδου των μαθητών.

4) Η ερμηνεία με τίτλο Σύστημα αγγλικών δια τα σχολεία ή εύκολος μέθοδος δια την διδασκαλίαν των παιδιών η οποία εκδόθηκε το 1827 από την Αγγλικανική Ιεραποστολή της Μάλτας. Χωρίζεται σε

τέσσερα μέρη που αφορούν: α) στο σχήμα της σχολικής αίθουσας, το κτίριο του σχολείου και το διδακτικό υλικό, β) στη μέθοδο διδασκαλίας, τη διαίρεση των μαθητών σε κλάσεις και πρέπει να γίνεται η διδασκαλία των τριών μαθημάτων, γ) στα χρέη των πρωτόσχολων, τις εξετάσεις των μαθητών για τον προβιβασμό από την μια κλάση στην άλλη, δ) στη γενική οργάνωση του σχολείου. Είναι η μόνη Ερμηνεία που αναφέρεται στην εκπαίδευση των κοριτσιών για τα οποία προβλέπει εκτός από τα τρία γνωστά μαθήματα και διδασκαλία ραπτικής.

Η επιτροπή εισηγήθηκε στη Γραμματεία να στείλει ειδική εγκύκλιο προς τους δασκάλους με την οποία αφενός να ζητά πληροφορίες σχετικά με την οργάνωση των σχολείων τους, τον τρόπο με τον οποίο δίδασκαν, τα βιβλία και τους πίνακες που έγραφαν και αφετέρου τις προτάσεις για αλλαγές που θεωρούσαν αναγκαίες. Η εγκύκλιος εστάλη στις 14.11.1829 μετά από επιμονή του Νικητόπουλου, αφού ο Καποδίστριας δεν ήταν σύμφωνος. Πίστευε ότι αυτού του είδους οι ενέργειες είναι άσκοπες αφού ήταν γνωστή η έλλειψη γνώσεων και η απειρία των δασκάλων. Η σύνθεση των μελών της επιτροπής πολύ γρήγορα δημιούργησε εντάσεις: από την μια πλευρά ο Νικητόπουλος, δάσκαλος με φιλελεύθερες αντιλήψεις. Από την άλλη, ο Κοκκώνης και ο Μουστοξύδης αφοσιωμένοι στον Καποδίστρια και στις αυταρχικές του επιλογές. Η θέση του Νικητόπουλου σχετικά με το πώς έπρεπε να χειριστεί η επιτροπή το ζήτημα του εγχειριδίου της αλληλοδιδακτικής υπήρξε αφορμή διαφωνίας μεταξύ τους, ιδιαίτερα επιφορτίστηκε με το καθήκον να μελετήσει τις παρατηρήσεις των δασκάλων και να υποβάλει σχετική αναφορά στην επιτροπή. Είκοσι δάσκαλοι ανταποκρίθηκαν στην εγκύκλιο του Υπουργείου και συμφωνα με τον Νικητόπουλου "αποδεικνύονται ότι γνωρίζουν την αλληλοδιδακτική μεθόδον, καθώς είμαι βεβαιωμένος και από άλλα των γραμμάτων ιδιαίτερα εις εμέ".

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Λυδίας Παπαδάκη, Η αλληλοδιδακτική μέθοδος διδασκαλίας στην Ελλάδα του 19ου αιώνα.

Χρ. Λέφα, Ιστορία της Εκπαιδεύσεως.